Tôi rất hay đi chợ phiên cuối tuần ở Bernay vào mỗi sáng thứ Bảy. Nhưng nếu không có lễ kỷ niệm phiên chợ tròn 1000 năm tuổi vào năm ngoái, có lẽ tôi cũng chẳng bao giờ nghĩ nó có tuổi đời lâu đến vậy.

Một trăm năm trước còn tương đối dễ hình dung. Trong những bức ảnh tư liệu, ta vẫn có thể nhìn thấy những khuôn mặt, những bộ quần áo, những chiếc xe ngựa hay những sạp hàng.

Nhưng một ngàn năm trước thì khác. Một ngàn năm là khoảng thời gian dài đến mức gần như vượt quá sức tưởng tượng. Khi đó chưa có nước Pháp như ngày nay. Những người đến chợ Bernay thời ấy nói một thứ ngôn ngữ khác, mua bán những món đồ khác, sống những cuộc đời khác và lo lắng về những điều hoàn toàn khác.

Đôi khi, tôi thử tưởng tượng nơi này của một ngàn năm trước.

Đó có lẽ là một buổi sáng mùa thu lạnh và ẩm ướt. Mặt đất chưa được lát đá như bây giờ mà chỉ là những lối đi lầy lội bị giẫm nát bởi người và súc vật. Những người nông dân từ các làng xung quanh đã lên đường từ lúc trời còn tối, mang theo trứng, pho mát, len, ngũ cốc hoặc vài con gà để bán. Những chiếc xe gỗ chất đầy hàng hóa kêu cót két khi lăn bánh. Một con lợn sổng chuồng chạy ngang qua đám đông. Tiếng chó sủa, tiếng bò rống, tiếng ngựa hí, tiếng người mặc cả hòa lẫn với tiếng chuông nhà thờ. Không khí nồng mùi khói củi, len ướt, da thuộc và mùi gia súc. Giữa đám đông ấy, một vài tu sĩ từ tu viện Notre-Dame đang đi qua khu chợ, kéo cao chiếc áo choàng để tránh bùn bắn vào chân.

Rồi tôi đến thế kỷ mười chín.

Lần này khung cảnh đã quen thuộc hơn nhiều. Những con đường được lát đá. Các ngôi nhà khung gỗ quanh trung tâm Bernay trông không khác mấy so với ngày nay. Tàu hỏa đã đi ngang nơi này. Tin tức từ Paris không còn mất nhiều ngày để truyền tới như trước. Trong đám đông có những người đàn ông mặc áo khoác dài màu sẫm, đội mũ phớt hoặc mũ chóp cao. Những người phụ nữ kéo theo giỏ mây và che ô ren màu nhạt. Trên các quầy hàng là bơ, pho mát, táo, gia cầm, vải vóc và đủ loại sản vật Normandie. Một người bán báo đang rao những tin tức mới nhất từ thủ đô. Hai thương nhân đứng tranh luận về giá len. Một đứa trẻ cố bám theo mẹ giữa đám đông. Người phụ nữ mặc chiếc váy dài với phần chân váy xòe rộng, trông như một chiếc chuông úp trên mặt đường.

Rồi đến những năm của Thế chiến thứ Hai.

Vẫn là khu chợ ấy nhưng bầu không khí đã khác. Hàng hóa trên quầy ít hơn. Một số sản phẩm quen thuộc trở nên hiếm hoi. Người ta mang theo phiếu phân phối thực phẩm và tính toán cẩn thận trước khi mua bất cứ thứ gì. Những người phụ nữ đứng chờ trước các quầy hàng với chiếc giỏ đan trên tay. Các cuộc trò chuyện diễn ra ngắn và nhỏ hơn thường lệ. Nhiều người đang đợi tin từ chồng, từ con trai hoặc từ một người thân ngoài mặt trận. Chợ vẫn họp, người ta vẫn mua bánh mì, mua rau củ và chuẩn bị bữa tối, nhưng chiến tranh hiện diện như một cái bóng vô hình. Giữa những biến động lớn lao của lịch sử, cuộc sống thường ngày vẫn tiếp tục một cách bền bỉ đến kỳ lạ.

Rồi tôi nghĩ đến những năm 1960 và 1970.

Chiến tranh đã lùi xa. Nước Pháp đang sống trong những năm tháng sung túc nhất của thế kỷ hai mươi. Những chiếc Citroën DS bóng loáng, Renault 4L và Peugeot đỗ kín các con phố quanh trung tâm. Nhiều gia đình lần đầu tiên có xe hơi riêng. Người ta nói về kỳ nghỉ hè bên bờ biển, về chiếc ti vi mới mua hay về căn nhà vừa được sửa sang. Không khí dường như nhẹ nhõm và lạc quan hơn. Những người phụ nữ mặc váy hoa đi giữa các quầy hàng. Các ông già đội mũ nồi đứng trò chuyện trước quán cà phê. Mùi gà quay lan khắp khu phố. Ở một góc nào đó, những chiếc lồng gà và vịt sống vẫn được xếp thành hàng. Một đứa trẻ nài nỉ mẹ mua cho mình một con thỏ nhỏ. Một bà nội trợ đang lựa táo để làm bánh cho ngày Chủ nhật. Đó là không khí của một nước Pháp đang tự tin bước về phía trước.

Và phiên chợ Bernay của hôm nay.

Những quầy pho mát Normandie vẫn ở đó. Những chai cidre làm từ táo địa phương vẫn được xếp thành hàng. Olive ngâm đủ màu sắc, saucisson đủ loại, hải sản chất đầy trên đá lạnh, rau củ từ các trang trại quanh vùng và những người bán áo len alpaca quen thuộc vẫn xuất hiện mỗi tuần như thể họ đã ở đó từ rất lâu rồi.

Mỗi lần đi qua những con đường lát đá quanh chợ Bernay, tôi lại có cảm giác mình đang đi giữa rất nhiều lớp thời gian cùng một lúc.

Có lẽ là tại tôi xem quá nhiều mùa Outlander rồi.