Phần I: Scotland mà tôi biết từ trước đó

Scotland trong hình dung của tôi là một vùng đất phủ đầy sương mù, nơi những con đường nhỏ uốn lượn giữa các triền đồi phủ đầy hoa thạch anh tím, những tòa lâu đài bằng đá xám đứng lặng hàng trăm năm bên hồ nước, tiếng kèn túi vang lên giữa gió lạnh và những người đàn ông mặc kilt vẫn trung thành với gia tộc của mình.

Đó là Scotland mà tôi tưởng tượng ra sau khi cày hết mấy mùa phim Outlander.

Outlander không đơn thuần là một bộ phim tình cảm xuyên không. Câu chuyện bắt đầu khi Claire Randall, một nữ y tá người Anh sau Thế chiến II, bất ngờ xuyên thời gian và gặp Jamie Fraser, chàng trai thuộc một gia tộc ở vùng Highlands. Tình yêu của họ là sợi chỉ đỏ xuyên suốt bộ phim, nhưng điều khiến Outlander khác với nhiều tác phẩm cùng thể loại lại nằm ở bối cảnh lịch sử mà nó lựa chọn.

Bối cảnh của bộ phim là Scotland sau khi dòng họ Stuart mất ngai vàng nước Anh. Những người trung thành với hoàng tộc này, được gọi là Jacobites, nhiều lần nổi dậy với hy vọng đưa họ trở lại quyền lực. Cuộc nổi dậy cuối cùng khởi đầu bằng những chiến thắng đầy hy vọng nhưng kết thúc trong thất bại ở Culloden.

Đối với nước Anh, Culloden chỉ là trận đánh cuối cùng diễn ra trên lãnh thổ đảo quốc. Nhưng đối với nhiều người Scotland, nó còn đánh dấu sự kết thúc của cả một trật tự xã hội đã tồn tại hàng thế kỷ. Sau chiến thắng, chính quyền Anh ban hành nhiều đạo luật nhằm kiểm soát vùng Highlands: quyền lực của các thủ lĩnh gia tộc bị xóa bỏ, việc mang vũ khí bị cấm, trang phục tartan và kilt từng có thời gian bị hạn chế sử dụng, còn văn hóa Gaelic cũng dần bị đẩy lùi.

Dĩ nhiên, lịch sử không đơn giản như điện ảnh. Không phải mọi người Scotland đều đứng về phía Jacobites, cũng không phải toàn bộ Highlands chìm trong bi kịch sau Culloden. Nhưng trong ký ức tập thể của nhiều người Scotland, trận chiến ấy vẫn mang ý nghĩa như một chương khép lại trong lịch sử dân tộc mình.

Chính trên phông nền lịch sử đó, Outlander dựng nên câu chuyện của mình. Bộ phim làm được điều mà rất ít tác phẩm điện ảnh có thể làm: khiến lịch sử trở nên có gương mặt, có giọng nói và có cảm xúc. Người xem không chỉ nhớ Claire và Jamie, mà còn nhớ những ngọn đồi phủ sương, những cánh rừng âm u, những lâu đài cổ, những con đường lát đá và bầu không khí bảng lảng như thể giữa hiện thực và huyền thoại chỉ cách nhau một màn sương mỏng.

Scotland trong đầu tôi là một vùng đất vừa cổ xưa vừa huyền bí, nơi thiên nhiên, truyền thuyết và lịch sử hòa lẫn vào nhau. Ở đó, màn sương mù dường như lúc nào cũng bao phủ, những lâu đài lặng lẽ soi bóng xuống mặt hồ, còn mỗi con đường quanh co đều có cảm giác sẽ dẫn đến một câu chuyện ma mị nào đó.

Tôi mang theo Scotland ấy lên đường, tin rằng đó chính là Scotland đang chờ mình ở phía bên kia eo biển. Trong đầu tôi, văng vẳng câu hát của Outlander.

Sing me a song of a lass that is gone… Say, could that lass be I?

(Còn tiếp)