Tôi viết bài này sau rất nhiều năm. Thế nhưng hình ảnh Bagan còn lại trong tôi vẫn rất rõ nét, như thể mới vừa hôm qua hôm kia thôi.
Bagan cũ (Old Bagan) là cố đô lịch sử của Myanmar. Trong gần ba thế kỷ hưng thịnh, vương triều Pagan đã xây hơn mười nghìn ngôi đền, chùa và bảo tháp trên vùng đồng bằng bên bờ sông Ayeyarwady. Dù động đất và chiến tranh đã khiến phần lớn công trình biến mất, nhưng ngày nay vẫn còn lại hơn hai nghìn đền tháp. Đó là quần thể kiến trúc Phật giáo lớn nhất thế giới.
Nhưng nếu chỉ nhìn Old Bagan như một di sản, có lẽ vẫn chưa đủ.
Điều khiến tôi nhớ nhất ở Bagan là bầu không khí rất khó gọi tên của vùng đất này.
Ở nhiều di tích cổ, người ta luôn có cảm giác mình đang đứng trước những dấu tích của một nền văn minh đã biến mất. Old Bagan thì khác. Những bảo tháp gạch đỏ không nằm sau hàng rào, cũng không tách biệt khỏi cuộc sống. Chúng hiện ra giữa những cánh đồng, những hàng cây và những con đường đất đỏ. Một người nông dân vẫn cày ruộng dưới bóng một ngôi đền đã đứng đó gần một nghìn năm. Một chiếc xe bò chậm rãi đi qua giữa những bảo tháp. Đàn dê lững thững băng ngang trong ánh chiều tà, còn phía xa là những mái tháp mờ dần trong hoàng hôn.
Old Bagan không gợi cho tôi cảm giác của một khu di tích được bảo tồn. Nó giống một vùng đất vẫn đang sống theo nhịp điệu vốn có của mình từ nhiều thế kỷ trước. Ánh nắng cuối ngày hắt lên đỉnh những ngọn tháp. Rồi hoàng hôn lặng lẽ buông xuống những bụi cây thấp. Tôi đạp xe giữa khung cảnh ấy, và trong chốc lát, quên mất rằng mình đang sống giữa thế kỷ 21.
Tôi tự hỏi liệu thời gian có thật sự trôi qua trên vùng đất này hay không. Giữa những con đường đất đỏ, những chiếc xe bò, những đàn dê, những cánh đồng và hàng nghìn ngôi đền gạch đỏ, có vẻ thời gian cũng đang bị lạc như tôi. Không còn biết mình đang ở hiện tại hay đã quay về một nghìn năm trước.
Đã có lúc tôi nghĩ mình sẽ sớm quay trở lại Myanmar.
Tôi vẫn còn muốn một lần nữa ngắm bình minh trên cầu U Bein, lặng nhìn hoàng hôn buông xuống những bảo tháp của Old Bagan và tiếp tục chuyến đi còn dang dở đến hồ Inle để được tận mắt nhìn những người ngư dân chèo thuyền bằng một chân trên mặt nước tĩnh lặng. Myanmar khi ấy chỉ giống như một lời hẹn tạm gác lại.
Nhưng rồi đất nước ấy bước vào những biến động mới. Lời hẹn năm nào vì thế vẫn chưa thể thực hiện. Đến hôm nay, tôi cũng không biết bao giờ mình mới có thể quay trở lại.
Trong ký ức tôi vẫn luôn tồn tại một Myanmar rất đẹp, rất bình yên. Đó là tiếng chuông chùa giữa Yangon, là bình minh trên cầu U Bein, là hoàng hôn nhuộm đỏ những bảo tháp của Old Bagan và là hồ Inle mà tôi vẫn chưa kịp đặt chân đến. Tôi mong một ngày nào đó, đất nước xinh đẹp ấy lại được bình yên, để tôi có cơ hội hoàn thành lời hẹn còn dang dở.
