Tôi đặt chân đến Yangon lần đầu và có cảm giác mình vừa xuyên không về quá khứ. Thành phố này gợi nhớ đến một Việt Nam của vài chục năm trước, với những hình ảnh mà giờ đây tôi chỉ còn gặp trong phim tài liệu hay những tấm ảnh cũ.

Nhưng rồi tôi nhận ra, mọi thứ không đơn giản như vậy.

Những người đàn ông mặc longyi xuất hiện khắp nơi trên phố. Longyi là chiếc váy quấn truyền thống của người Myanmar, được may từ một tấm vải hình ống. Đàn ông thường buộc nút ở phía trước, còn phụ nữ gấp mép sang một bên.

Những người đàn ông mặc longyi chạy xe trên phố, bốc vác ở chợ, hay bước vào công sở làm việc. Cuối giờ chiều, dòng người tan tầm tràn ra các con phố, những chiếc longyi đi cùng với áo sơ mi, cặp táp và điện thoại thông minh như thể chúng vốn thuộc về nhau từ rất lâu rồi.

Yangon không phải là một ngôi làng hẻo lánh. Đó là một thành phố tấp nập 5 triệu dân, từng là thủ đô của Myanmar một thời gian dài. Điều thú vị là một trang phục đã tồn tại hàng trăm năm vẫn song hành rất tự nhiên với nhịp sống hiện đại. Không có vẻ gì là người ta đang bảo tồn văn hóa truyền thống. Đơn giản, longyi là một phần cuộc sống của họ.

Phụ nữ và trẻ em bôi lên mặt một lớp phấn gọi là thanaka. Đó là lớp bột màu vàng được mài từ vỏ một loại cây cùng tên. Người Miến đã sử dụng nó từ hơn hai nghìn năm trước để làm mát da, chống nắng và dưỡng da. Giữa thời đại mỹ phẩm hiện đại phủ khắp thế giới, thanaka vẫn giữ một vị trí gần như không thể thay thế ở Myanmar.

Myanmar từng là thuộc địa của Anh. Nơi đây từng được mệnh danh là “London của phương Đông”, nên đến nay vẫn còn nhiều công trình kiến trúc thuộc địa kiểu Anh. Nhiều tòa nhà giờ đã rất cũ kỹ. Những ban công bằng sắt đã hoen gỉ, những ô cửa chớp gỗ bạc màu và lớp vữa bong tróc.

Nhưng bên dưới những tòa nhà cũ kỹ ấy, là những hiệu thuốc, cửa hàng điện thoại, hay những quán ăn tấp nập. Người ta không đóng cửa bảo tồn hay chỉ dành cho khách tham quan di tích, người ta sống cùng với tàn tích cũ. Và những tòa nhà ấy vẫn đang tiếp tục tồn tại đúng với chức năng của nó.

Những trung tâm thương mại sáng choang bắt đầu mở cửa. Những tấm biển quảng cáo thời thượng phủ kín các ngã tư.

Thế nhưng…

Những chiếc xe buýt từ thời “ơ kìa” vẫn dọc ngang trên phố, những chiếc ô tô cũ vẫn mang nguyên biển số nước ngoài. Người ta mặc longyi đến công sở, dùng điện thoại thông minh, rút tiền ở ATM rồi ghé tiệm bên đường mua một gói trầu trước khi về nhà. Người ta vào trung tâm thương mại mua sắm với gương mặt được trang điểm bằng chiếc lá vẽ bằng thanaka.

Tất cả những điều đó làm tôi bối rối.

Tôi ghé chùa Shwedagon vào một buổi chiều rất muộn. Đây là ngôi chùa được xem linh thiêng nhất ở Myanmar. Theo tôi được biết, nơi này đang lưu giữ tám sợi tóc được cho là của chính Đức Phật. Ngọn tháp chính được dát hàng chục tấn vàng cùng vô số kim cương và đá quý do các tín đồ dâng cúng qua nhiều thế kỷ. Nơi đây không chỉ là trung tâm tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của cả đất nước.

Tuy bên trong chùa có rất đông người, nhưng không khí vô cùng tĩnh mịch. Đứng giữa Shwedagon, tôi chợt nhớ rằng Đức Phật không phải là một nhân vật hư cấu. Sợi tóc của Ngài vẫn còn được lưu giữ sau hai ngàn năm. Quá khứ không nằm lại sau những trang sách mà vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Tôi rời Shwedagon để chuẩn bị lên chuyến xe đêm đi Mandalay. Thành phố bắt đầu chìm vào màn đêm. Rất nhiều những đàn dơi túa ra đi kiếm ăn làm náo loạn cả màn đêm tĩnh mịch. Tiếng kêu của chúng có gì đó vừa liêu trai vừa rờn rợn. Dưới ánh đèn điện của cuộc sống hôm nay, thành phố này vẫn nhuốm mùi xưa cũ.

Tôi chợt nhận ra rằng, cảm giác xuyên không về quá khứ khi mới đặt chân đến Yangon thực ra không đúng lắm. Chỉ là, ở thành phố này, quá khứ vẫn chưa chịu rời đi.