Có lẽ không nhiều họa sĩ trên thế giới sống trong chính bức tranh của mình như Claude Monet.
Giverny là một ngôi làng nhỏ ở Normandie. Trong một chuyến tàu đi ngang qua nơi này, ô cửa sổ toa tàu, Monet rất ấn tượng với phong cảnh những cánh đồng và khu vườn của Giverny. Ông quay trở lại Giverny không lâu sau đó, rồi ở lại nơi đây suốt phần đời còn lại.
Dần dần, Monet biến nơi này thành cả một thế giới riêng được tạo ra gần như hoàn toàn cho hội họa. Ông không chỉ vẽ khu vườn. Ông xây nó lên để vẽ.
Trong một lá thư gửi bạn, Monet từng viết:
“Tôi đang sống những ngày tuyệt vời ở Giverny. Đây là một vùng đất tuyệt đẹp đối với tôi. Tôi vẫn đang chậm rãi khám phá nó và có lẽ cần thêm nhiều năm nữa mới diễn tả được hết cảm xúc của mình. Kiệt tác đẹp nhất của tôi chính là khu vườn này.”
Khu vườn của Monet không mang cảm giác “vườn quý tộc Pháp” với những hàng cây cắt thẳng tắp và bố cục đối xứng nghiêm ngặt. Nó mềm hơn, tự nhiên hơn và hoa gần như tràn ra khắp nơi. Hoa mọc dày đến mức nhiều nơi nhìn như màu sắc đang chảy xuống lối đi: tulip, diên vỹ, mẫu đơn, hoa hồng leo, tử đằng… Mỗi mùa là một bảng màu hoàn toàn khác.
Nhưng nổi tiếng nhất vẫn là khu vườn nước với cây cầu Nhật Bản và ao hoa súng. Monet hình như bị ám ảnh bởi mặt nước. Ông không thật sự vẽ hoa súng theo kiểu thực vật học. Ông vẽ những thứ phản chiếu trên mặt nước: mây, bầu trời, bóng cây và màu sắc thay đổi liên tục theo thời tiết. Có những bức tranh gần như không còn đường chân trời nữa, chỉ còn nước và màu hòa lẫn vào nhau.
Ánh sáng ở Normandie luôn thay đổi rất nhanh. Có những lúc khu vườn mới âm u, vài phút sau mặt trời ló ra làm toàn bộ khu vườn sáng bừng lên, rồi lại dịu xuống ngay khi mây kéo tới… Monet sống giữa thời tiết thay đổi liên tục ấy mỗi ngày, nên hội họa của ông dần trở thành hội họa về khoảnh khắc hơn là về phong cảnh.
Ngày nay, Giverny lúc nào cũng đông nghịt khách du lịch từ khắp nơi trên thế giới. Người ta xếp hàng dài để bước qua cây cầu Nhật Bản, chen nhau giữa các lối đi nhỏ đầy hoa và cố tìm góc chụp giống những bức tranh nổi tiếng của Monet.
Điều tôi thích ở Giverny là nơi này không mang cảm giác “bảo tàng”. Nó vẫn giống một khu vườn thật sự có người sống trong đó. Những khung cửa sổ xanh, căn bếp đầy nồi đồng, bàn ăn màu vàng và các lối đi phủ đầy hoa khiến người ta hình dung rất rõ đây từng là nơi đại danh họa thức dậy mỗi sáng, chuẩn bị bảng màu và ngồi vẽ bên ao hoa súng, hay đang lom khom chăm sóc mấy luống hoa.
Năm ngoái đến Giverny, tôi mang về nhà một ít myosotis, loài hoa nhỏ xíu màu xanh mọc đầy dưới các luống hoa trong vườn Monet. Những bông hoa gần như chẳng nổi bật nếu đứng riêng, nhưng khi nở thành từng mảng, chúng tạo ra một mảng màu xanh tuyệt diệu.
Sau khi Monet qua đời, gia đình ông gìn giữ rồi trao lại khu vườn cho chính phủ để mở cho mọi người đến thăm. Có lẽ vì vậy mà hơn một thế kỷ sau, người ta vẫn có thể đi giữa những lối hoa ấy, đứng bên hồ súng nước và nhìn mặt nước đổi màu dưới bầu trời Normandie giống như Monet từng nhìn mỗi ngày.
Tôi thấy điều đó rất đẹp. Một khu vườn được tạo ra từ niềm vui cá nhân của một họa sĩ, cuối cùng lại trở thành nơi mang niềm vui đến cho hàng triệu người khác.
