Ở miền Bắc nước Pháp có những cây tilleul rất lớn, hình dáng sum suê kiểu như cây đa.
Thân cây to và sẫm màu, tán rộng như một mái vòm phủ gần kín cả khoảng sân hay con đường phía dưới. Vào mùa hè, lá tilleul dày đến mức đứng dưới gốc cây khó mà nhìn thấy nắng xuyên qua kẽ lá.
Nhà tôi có một cây tilleul to ở đầu ngõ. Mỗi năm đến khoảng tháng Sáu, cây bắt đầu nở hoa. Hoa tilleul không thật sự nổi bật nếu nhìn từ xa. Chúng nhỏ, màu vàng nhạt hơi xanh và gần như lẫn vào lá. Ong kéo đến rất nhiều, tiếng vo ve nằm đâu đó trên cao suốt cả ngày và chỉ cần mở cửa sổ là mùi hoa theo gió vào nhà.
Rồi đến lúc hoa bắt đầu rụng.
Mỗi chùm hoa tilleul đều dính vào một chiếc lá nhỏ dài và mỏng màu xanh nhạt. Khi rơi xuống, cái lá ấy làm cả cụm hoa xoay rất chậm trong không khí trước khi chạm đất. Những ngày có gió nhẹ, cả khoảng sân đầy những cánh hoa quay vòng lặng lẽ dưới ánh nắng đầu hè.
Một ngày, ngồi dưới gốc cây tilleul mát rượi, nhìn cánh hoa rơi xoay trong gió, tôi chợt nhận ra mình đã từng nhìn thấy cảnh ấy từ rất lâu trước đó.
Trên đường Tôn Đức Thắng ở Sài Gòn.
Hồi còn sinh viên, trường tôi nằm trên con đường ấy. Ở đó có hai hàng cây dầu rất cao phủ bóng gần hết mặt đường và mỗi mùa hoa rụng, những cánh nhỏ cũng xoay xoay trong gió như vậy trước khi đáp xuống mặt đường nhựa nóng. Hồi đó các nữ sinh trường tôi mặc áo dài xanh thiên thanh đi dưới hàng cây mà bây giờ nhớ lại, tôi chợt nhận ra rằng đó là một khung cảnh “tuyệt đối điện ảnh”.
Sau này đi làm, công ty tôi cũng nằm trên đường Tôn Đức Thắng, nên tôi vẫn tiếp tục đi qua con đường ấy mỗi ngày. Rồi đến lúc đưa con đi học, từ nhà đến trường cũng lại chạy dưới cùng những tán cây quen thuộc ấy. Bởi vậy, ba mươi năm sống ở Sài Gòn, tôi hầu như chưa bao giờ bỏ sót một mùa hoa dầu rụng đầy trên lối.
Có những thứ quen thuộc đến mức không còn để ý nữa. Chúng trở thành một phần mặc định của đời sống: bóng cây trên đầu, ánh nắng xuyên qua lá và những cánh hoa xoay tít bay bay trong cái nóng hầm hập của Sài Gòn.
Khi tôi rời Sài Gòn, hàng cây dầu vẫn còn đó. Cho đến một ngày, tôi nghe tin hàng cây bị chặt bỏ. Ngày trở lại Sài Gòn, đi trên con đường Tôn Đức Thắng mới thênh thang nhưng lạ hoắc, tôi nghe trong lòng hụt hẫng. Con đường vẫn còn đó, nhưng hàng cây quen thuộc của bao nhiêu năm thì không còn nữa.
Nhìn những cánh hoa tilleul nhỏ xoay trong gió, những cánh hoa dầu của một Sài Gòn cũ tự nhiên quay trở về từ ký ức.
