Hồi xưa, nhà tôi có hai bộ ván ngựa đặt ở nhà trên, nằm hai bên đối diện nhau. Đó gần như là món đồ lớn và quan trọng nhất trong nhà. Tôi cũng không hiểu vì sao gọi là “ván ngựa”.
Nhà hồi đó cũng lạ lắm. Không có cửa đóng then cài như bây giờ. Phía trước chỉ có một tấm đan bằng cỏ bàng, bện dày như một tấm mái nhỏ. Ban ngày thì chống lên làm mái hiên che nắng, tối tới thì hạ xuống coi như “đóng cửa”. Nhưng thật ra nó chỉ để che mưa che gió với chắn bớt muỗi thôi, chứ chống trộm thì gần như vô dụng. Chưa kể là hai cái cửa bên hông mở toang hoang không có cánh cửa. Thành ra gió chạy lồng lộng từ trước ra sau.
Vậy mà hồi đó cũng ít nghe chuyện trộm cướp. Người trong xóm đi ngang cứ tự nhiên ghé vô nhà ngồi chơi, gọi nhau í ới ngoài sân rồi bước vô luôn.
Hai bộ ván ngựa gần như là trung tâm của mọi sinh hoạt trong nhà.
Ban đêm có khách thì trải chiếu ra ngủ. Mùa nóng nằm trên mặt ván mát rượi. Có những đêm mất điện, cả đám trẻ con nằm dài phe phẩy quạt mo cau, nghe tiếng côn trùng ngoài vườn với tiếng gió thổi qua hàng cau mà ngủ.
Ban ngày thì bộ ván trở thành chỗ ăn cơm, chỗ tiếp khách, chỗ tụi nhỏ leo trèo chạy giỡn. Người lớn ngồi uống trà nói chuyện trên đó. Trẻ con nằm ngủ trưa cũng trên đó. Có khi người này ngồi ăn, người kia nằm ngủ, đứa nhỏ bò qua bò lại, tất cả đều trên cùng một bộ ván.
Tới đám giỗ hay ngày Tết thì bộ ván được lau chùi bóng loáng để bày mâm cỗ. Những tô thịt kho hột vịt, canh khổ qua hầm, hay dĩa gỏi gà, bánh tét bánh ú được bưng lên đặt kín mặt ván. Người lớn đi qua đi lại, tiếng chén đũa lạch cạch, tiếng gọi nhau dưới bếp, mùi thức ăn nóng với mùi nhang thoang thoảng hoà lẫn vào nhau thành đúng cái không khí “đám giỗ quê” mà giờ nghĩ lại vẫn còn nhớ rõ.
Hồi nhỏ tôi rất thích nằm trên bộ ván nhìn lên mái nhà. Mấy cây đòn tay đen bóng mà ông nội tôi tự tay đẽo, lâu lâu nghe tiếng thằn lằn tặc lưỡi đâu đó trên trần. Trưa hè nằm nghe tiếng quạt mo cau phe phẩy với tiếng người lớn nói chuyện xa xa là ngủ ngon lành.
Bộ ván cũng chứng kiến đủ thứ chuyện trong nhà. Từ những bữa cơm đông đủ, những đêm thức canh người bệnh, cho tới những lần bà nội ngồi têm trầu hay ông nội nằm hút thuốc rê, những tiệc tùng hiếu hỉ, thậm chí những phiên hòa giải xích mích xóm giềng.
Bây giờ nhiều nhà vẫn còn giữ bộ ván ngựa, nhưng phần lớn chỉ còn để làm đồ cũ trang trí. Nhà cửa bây giờ xây kín mít, khoá lớp này lớp kia, camera gắn đầy trước cửa. Còn nhà hồi xưa thì chỉ có một tấm bàng kéo lên kéo xuống tượng trưng như vậy thôi, mà người ta lại sống với nhau yên ổn và tin nhau hơn rất nhiều
