Mùa hè ở Normandie là mùa của những foire-à-tout, cách người miền Bắc nước Pháp gọi các phiên chợ đồ cũ. Dịch sát nghĩa là “hội chợ bán đủ thứ”, và đúng là ở đó người ta bán đủ thứ thật.
Có hẳn website để xem cuối tuần này làng nào mở foire-à-tout, có bao nhiêu gian hàng và bắt đầu từ mấy giờ. Ở vùng quê Normandie, đây là một hoạt động mùa hè quen thuộc. Có những ngôi làng bình thường rất yên tĩnh, nhưng tới ngày có chợ thì cả con đường chính đầy xe đậu và người đi bộ từ sáng sớm.
Các foire-à-tout thường diễn ra ngay trên đường làng hoặc trước sân nhà dân. Người ta mang bàn ghế, bạt và những món đồ cũ trong nhà ra bày bán. Có nơi chỉ vài chục gian hàng, có nơi kéo dài cả một con phố nhỏ. Ở nhiều vùng khác, hoạt động thanh lý đồ cũ này thường được gọi là “vide-grenier”, nghĩa là “làm trống tầng áp mái”. Nhiều gia đình giống như là dọn nguyên cái gác mái xuống đường.
Người ta bán đủ thứ. Ly pha lê, tách trà sứ, khăn ren, máy đánh chữ cũ, tượng thánh, đồng hồ, đĩa nhạc vinyl, bưu thiếp cũ, đồ chơi trẻ em hay những món đồ mà nhìn qua cũng biết đã nằm trong một căn nhà nào đó suốt rất nhiều năm.
Trong một phiên chợ như thế, tôi nhìn thấy một cái bàn ủi con gà giống hệt cái của cô Út tôi hồi xưa. Loại bàn ủi bằng gang phải bỏ than nóng vào bên trong để ủi đồ, khi nào bàn ủi nóng quá thì đem chà lên lá chuối tươi cho bớt nhiệt. Giữa một phiên chợ nhỏ ở Normandie, tự nhiên nhìn thấy một món đồ gợi nhớ miền Nam ngày xưa như vậy khiến tôi đứng khựng lại một lúc. Như thể là tôi vẫn còn ngửi được mùi lá chuối tươi cháy khét đâu đây.
Ban đầu tôi hầu như không chú ý đến những phiên chợ đồ cũ. Nhưng đi vài phiên foire-à-tout, tôi nhận ra người Pháp có quan niệm khá hay ho trong chuyện dùng đồ cũ. Đồ cũ ở Pháp nhiều khi không mang cảm giác “đồ bỏ đi”. Chúng thường được giữ rất kỹ. Có những chiếc tủ gỗ đã cũ nhưng vẫn bóng vì được lau chùi suốt nhiều năm. Những bộ ly thiếu mất một hai cái vẫn được bọc giấy cẩn thận. Có người còn ghi chú nhỏ dưới món đồ: “thuộc về bà tôi” hay “bộ ly cưới năm 1978”.
Nhiều ông bà cụ đứng bán cả buổi chỉ với vài món đồ giá một hai euro, nhưng họ rất vui và niềm nở. Có ông kể chiếc máy radio này từng đặt trong tiệm café của gia đình. Có bà giải thích rất kỹ cách mở cái hộp may vá cũ đã bạc màu theo thời gian. Họ không chỉ bán một món dồ, họ còn bán luôn cả ký ức và câu chuyện gắn với món đồ đó.
Không khí ở các foire-à-tout vì thế khá dễ chịu. Người ta vừa đi dạo vừa lục lọi giữa đống đồ cũ, đôi khi tìm được một món rất đẹp với giá chỉ vài euro. Có người đi săn đồ antique thật sự, nhưng cũng có người chỉ đi cho vui, ăn một cái crêpe nóng hay đứng nói chuyện với hàng xóm.
Thỉnh thoảng tôi thấy những món đồ rất kỳ lạ nằm cạnh nhau trên cùng một cái bàn: tượng Đức Mẹ, lon bánh quy cũ, huy chương quân đội, búp bê sứ, đĩa nhạc ABBA và một hộp đầy postcard từ những năm 1960. Cảm giác như cả một phần đời của ai đó đang được bày ra dưới nắng mùa hè.
Và rồi cuối ngày, những món đồ ấy lại tiếp tục đi sang một căn nhà khác. Một chiếc ly cũ đổi chủ, cái đồng hồ cũ được mang về treo lại trên tường hay cái bàn ủi con gà từ tuổi thơ miền Nam của tôi bỗng xuất hiện giữa một ngôi làng nhỏ ở Normandie. Người ta không chỉ thanh lý đồ cũ, mà là cho những món đồ vật mà họ từng rất nâng niu có một cuộc sống thứ hai.
