Hồi đó, cứ tới mùa gặt là xóm làng rộn ràng. Tiếng cười nói ngoài đồng, tiếng trâu bò, mùi lúa mới, mùi rơm khô, mùi đất ruộng còn ẩm nước… Tất cả quyện vào nhau thành một bức tranh mang màu no ấm.
Tụi trẻ con mê nhất là mấy đống rơm mới suốt. Rơm còn vàng tươi, ấm và mềm. Đang chạy ngoài đồng mệt là leo đại lên đống rơm nằm dài.
Lúc tôi còn bé, người ta thu hoạch lúa bằng cái bồ đập dựng ngoài ruộng. Người lớn ôm từng bó lúa quật mạnh xuống nghe bịch bịch suốt cả buổi. Lúa vàng tung tóe, rơm bay đầy người. Từ gặt lúa cho tới đập lúa, vận chuyển, tất cả đều làm bằng sức người.
Hồi đó tuy cực nhưng mà vui. Mọi người vừa làm việc vừa cười đùa, trêu chọc nhau. Hồi đó có cái kiểu lao động gọi là “vần công”, tức là nhà này làm hộ nhà kia, xong rồi nhà kia làm hộ lại khi tới lượt, một hình thức sử dụng lao động không cần tiền lương.
Rồi sau này có máy suốt lúa. Mỗi mùa gặt, tiếng máy nổ ầm ầm từ sáng tới tối. Máy chạy tới đâu, lúa tuôn ra tới đó, còn trẻ con thì đứng xung quanh coi mê mẩn như xem một thứ gì ghê gớm lắm. Người nông dân nhờ có máy móc mà đỡ cực.
Có những đêm, ba mẹ còn làm ngoài đồng tới khuya. Mấy chị em tôi cũng nán lại chờ ba mẹ. Tôi leo lên trên đống rơm giữa cánh đồng tối mênh mông, nghe tiếng máy suốt lúa nổ đều đều đâu đó trong đêm.
Trên đầu là trời đầy sao.
Hồi đó trời nhiều sao lắm. Nằm giữa đồng nhìn lên cứ có cảm giác bầu trời rộng vô tận. Gió thổi qua đồng lúa nghe lào xào. Xa xa lâu lâu có tiếng chó sủa vọng lại từ xóm trên.
Tôi nằm trên đống rơm, hai tay gối đầu, nhìn trời rồi tưởng tượng về những nơi rất xa mà mình chưa bao giờ được thấy. Hồi đó chỉ biết ngoài quê mình ra thì còn có Sài Gòn. Trong đầu một đứa trẻ con nhà quê lúc đó, thế giới vừa xa xôi vừa bí mật.
Mùi thơm của rơm rạ mới là một thứ mùi rất khỏ tả. Là cái mùi khô ấm của lúa chín còn giữ nguyên hơi nắng. Hơi ngai ngái, hơi bụi, hơi hăng nhẹ nơi cổ họng, nhưng lại ngọt dịu theo một cách rất đồng quê. Là mùi tươi của thân lúa vừa cắt, như mùi cỏ đã bắt đầu hong khô dưới nắng.
Nhiều lúc buồn ngủ quá ngủ quên luôn trên đống rơm, tới khi ba mẹ làm xong mới kêu dậy để về. Người lúc nào cũng dính đầy rơm, có khi vừa đi bộ vừa ngủ gật.
Bây giờ người ta đã dùng máy gặt đập liên hợp. Một chiếc máy chạy ngang qua là xong cả khoảng ruộng lớn mà hồi xưa phải cần rất nhiều người làm suốt mấy ngày. Từ cái bồ đập lúa dựng giữa đồng năm nào, cho tới những cánh đồng cơ giới hóa hôm nay, là cả một chặng đường rất dài.
Quê tôi bây giờ đã hiện đại hơn xưa rất nhiều, những cánh đồng lúa đã nhường chỗ cho các khu công nghiệp. Nhưng tôi vẫn nhớ y nguyên cảm giác nằm trên đống rơm giữa cánh đồng mênh mông, nghe tiếng chó sủa vọng từ xa, ngửi mùi lúa thơm trong gió, ngắm những vì sao và mơ về những chân trời xa lắc. Y như mới ngày hôm qua thôi.
