Hồi nhỏ, một trong những trò vui nhất của tụi trẻ con trong xóm là đi bắt dế.
Tới chiều chiều là cả đám rủ nhau xách lon đi lang thang ngoài bờ ruộng, đứa nào cũng hí hửng mang theo đủ thứ lon hũ để đựng dế.
Dế hồi đó nhiều lắm. Sau những cơn mưa đầu mùa, chỉ cần đi dọc mấy bờ ruộng là nghe tiếng dế gáy râm ran khắp nơi. Tiếng con nào con nấy vang lên dưới đất nghe rất sung, cứ như đang thách thức nhau.
Muốn bắt dế thì trước tiên phải tìm hang dế. Hang dế nhỏ xíu, nằm nép bên mấy bụi cỏ hay dưới mấy ụ đất khô. Đứa nào có kinh nghiệm chỉ cần liếc sơ là biết hang nào có dế lớn, hang nào bỏ hoang.
Cách bắt phổ biến nhất là đổ nước vô hang. Mỗi đứa cầm theo lon guigoz hay cái ca nhựa nhỏ, chạy ra mương múc nước rồi bắt đầu đổ vô hang. Có khi vừa đổ chút xíu là con dế chịu hết nổi bò lên ngay. Nhưng cũng có con lì lợm dữ lắm, đổ gần hết lon nước mà vẫn chưa chịu ló mặt.
Cả đám ngồi chồm hổm quanh cái hang nhỏ xíu, mắt dán chặt xuống đất chờ. Rồi tự nhiên thấy hai cái râu nhúc nhích dưới miệng hang là cả đám la om lên.
Con dế vừa ló đầu ra là phải chụp thật nhanh. Có con dế than đen bóng, cặp càng to dữ dằn. Có con dế lửa màu vàng nâu, mình nhỏ hơn nhưng đá rất hăng. Có con vừa thấy động là phóng cái vèo mất tiêu, cả đám nhào theo bắt hụt bụi đất tung mù.
Bắt được rồi thì bỏ vô hộp quẹt hay lon sữa bò đục lỗ để nuôi. Đứa nào có con dế to đẹp là khoe khắp xóm. Mà hồi đó vui nhất chắc là trò đá dế. Tụi nhỏ sẽ lựa mấy con dế chiến nhất đem ra đấu. Hai con được thả vô cái thau nhôm hay cái hộp giấy, rồi lấy cọng cỏ chọc chọc cho tụi nó sung lên. Ban đầu còn đứng né né nhau, nhưng chỉ một lát là bắt đầu dựng càng lên cắn đá túi bụi.
Cả đám ngồi xung quanh la hét cổ vũ om sòm như coi đá gà. Con nào thắng thì được tung hô dữ lắm. Chủ con dế đi đâu cũng khoe “dế tao đá hay lắm”. Có đứa còn chăm dế kỹ như vận động viên thật sự, cho ăn cơm nguội hay lá cỏ non để dế khỏe hơn.
Mà nghĩ lại, nhiều khi đi bắt dế đâu phải vì mê con dế. Chủ yếu là thích được rong chơi ngoài đồng tới tối mịt. Chân đất chạy trên bờ ruộng nóng hừng hực, lâu lâu bị cỏ cắt rát chân hay trượt té xuống bùn mà vẫn cười ngặt nghẽo.
Chiều xuống, cả đám ngồi trên bờ cỏ nghe tiếng dế gáy khắp nơi, gió thổi mùi rơm khô với mùi đất mới sau mưa…
Bây giờ lâu lắm rồi tôi không còn nghe tiếng dế nhiều như ngày xưa nữa. Ruộng đồng ít dần, thuốc sâu nhiều hơn, trẻ con cũng chẳng mấy đứa còn biết ngồi đổ nước bắt dế hay hồi hộp coi một trận đá dế như tụi tôi hồi đó.
