Hồi nhỏ, mỗi lần nghe tin đình làng có hát bội hay có đoàn cải lương về diễn là cả xóm rộn ràng từ mấy ngày trước.

Chiếc xe hơi chở loa quảng cáo đã chạy quanh khắp hang cùng ngõ hẻm để giới thiệu chương trình. Có năm còn có thêm hội chợ dựng quanh đình nữa, thành ra nguyên một vùng quê tự dưng sáng bừng và đông vui như có hội lớn.

Tôi lúc đó còn bé xíu, thật ra không nhớ rõ tuồng tích gì nhiều. Chỉ nhớ mang máng tiếng trống chầu thùng thùng, tiếng đờn kìm, đờn cò réo rắt, mấy ông kép mặt đỏ mặt trắng vẽ trông rất dữ dằn dưới ánh đèn sân khấu. Những điều mà tôi nhớ nhất không nằm trên sân khấu, mà là không khí của những đêm đi xem hát.

Ở quê hồi đó chưa có đèn đường. Đêm xuống là tối đen như mực. Vậy mà cứ tới đêm hát là đường làng đông nghịt người. Người rủ nhau đi bộ, người chở nhau bằng xe đạp cà tàng. Từ xa xa đã nghe tiếng loa gánh hát vọng lại rộn ràng trong đêm. Gió từ sông thổi lên mát lồng lộng.

Mấy đứa nhỏ tụi tôi thường đi theo mấy anh chị, cô chú trong xóm. Người lớn vừa đi vừa nói chuyện rôm rả. Trẻ con thì chạy lăng xăng phía trước. Con đường đất ban ngày nhìn quen thuộc là vậy, mà ban đêm tự dưng thấy dài hơn, vui hơn hẳn. Người đi đông tới mức có cảm giác cả làng đều đang đổ về đình.

Tới nơi là nghe mùi đủ thứ trộn lẫn vào nhau: mùi nhang khói trong đình, mùi bắp rang, mùi đậu phộng rang, mùi thuốc lá, mùi đất đêm ẩm hơi sương. Trẻ con mê nhất là mấy gian hàng đồ chơi với kẹo bánh ngoài hội chợ. Có khi được mua cho cây cà rem hay bịch đậu phộng là vui nguyên đêm.

Sân đình chật kín người. Người ngồi ghế, người đứng, người trải chiếu ngồi dưới đất. Mấy đứa nhỏ thì ban đầu còn thức coi, về sau buồn ngủ quá nằm dài ra chiếu ngủ lúc nào không hay.

Hồi đó nghèo hơn bây giờ nhiều, nhưng người ta lại dễ vui ghê gớm. Bây giờ đường sá sáng choang, điện thoại internet đủ hết, mà tìm đâu ra cảm giác rộn ràng cả xóm cùng rủ nhau đi bộ trong đêm tối để xem một gánh hát ở đình làng.