Hồi tôi còn nhỏ, nhà hay trồng cây thuốc lá để làm ra một loại thuốc lá, gọi là “thuốc rê”.

Ông nội có một dụng cụ để xắt lá thuốc gọi là “con ngựa”, cùng với một con dao rất to, rất bén, hình thù kỳ dị. Cái “con ngựa” đó có dáng dấp tạm gọi là giống con ngựa, gần phần ức có khoét một cái lỗ, là nơi để nhét bó thuốc lá vào rồi xắt.

Lá thuốc sau khi hái xuống sẽ được phơi héo rồi bó lại thành từng bó. Ông nội đưa bó thuốc vào cái lỗ trên con ngựa, một tay cầm dao lia từ trên xuống dưới, tay kia nhích dần bó thuốc về phía trước để xắt cho liên tục. Cái khó ở đây là phải đẩy và lia dao thật nhịp nhàng, đều tay, để thuốc xắt ra thành những sợi mỏng như cước. Sau khi xắt xong thì thuốc được rắc lên những tấm liếp, rồi dùng chân dẫm cho thật chặt trước khi đem ra sân phơi.

Mỗi lần xắt thuốc như vậy là tốn rất nhiều nhân công. Người bó lá, người rắc thuốc lên liếp, người dậm, người đem phơi. Bởi vậy cứ tới mùa thuốc lá là mọi người trong xóm lại “vần công” qua lại, nhà này làm phụ nhà kia rồi hôm khác đổi công lại.

Đến ngày xắt thuốc là nhà rộn rịp từ nửa đêm, lúc gà còn chưa kịp gáy. Người nói chuyện, người cười, tiếng dao xắt xoèn xoẹt vang đều trong đêm khuya. Để tới khi trời vừa hửng sáng thì những liếp thuốc đã được mang ra sân phơi kín cả khoảng đất trước nhà.

Hồi đó ông nội chỉ hút thuốc rê. Trong túi lúc nào cũng có một cục thuốc rê và mấy tờ giấy quyến. Mỗi lần hút, ông xé một nhúm thuốc, rải lên tờ giấy, cuốn lại, thè lưỡi liếm một cái cho dính rồi bật hột quẹt châm lửa. Mùi khói thuốc rê ngai ngái, nồng nồng mà giờ nghĩ lại vẫn còn nhớ.

Ông bây giờ không còn nữa. Con ngựa gỗ cũng không còn.

Chỉ còn vang vọng đâu đó tiếng dao xắt thuốc xoèn xoẹt, mùi thuốc lá ngai ngái và những bước chân rộn ràng lúc trời còn chưa sáng.