Hồi xưa nhà tôi có một cây đèn măng-sông mà ông nội quý lắm. Quý tới mức ít khi nào chịu đốt. Bình thường trong nhà chỉ xài đèn dầu thôi, còn cây măng-sông được treo cẩn thận trên vách, lâu lâu mới đem xuống dùng.

Cây đèn đó to và sáng hơn đèn dầu rất nhiều. Cái chụp kính trong veo, bên trong là lớp lưới trắng mỏng manh mà hồi nhỏ tôi cứ tưởng là thứ gì rất thần kỳ. Mỗi lần ông nội lấy đèn xuống là tụi nhỏ đứng xung quanh coi chăm chú như coi biểu diễn.

Đốt đèn măng-sông không đơn giản như đốt đèn dầu. Phải bơm hơi, phải mồi lửa, rồi canh sao cho ngọn lửa vừa đủ. Mỗi lần ông nội bơm cái cần lên xuống nghe phụp phụp, cả đám trẻ con đứng chờ hồi hộp. Rồi đùng một cái, cây đèn sáng bừng lên, trắng xoá cả gian nhà.

Cái ánh sáng của đèn măng-sông hồi đó đối với tôi gần như là ánh sáng của văn minh. Nó sáng mạnh tới mức nhìn rõ từng góc nhà, rõ cả mấy con thiêu thân bay vòng vòng quanh bóng đèn. Nhưng ông nội ít khi đốt lắm. Chỉ những dịp đặc biệt như nhà có đám tiệc hay có khách, còn bình thường thì vẫn là ánh đèn dầu leo lét quen thuộc.

Tôi nhớ những buổi tối ngồi học dưới đèn dầu. Ngọn đèn thường được che bằng cái chao kính hay “bóng hột vịt” để tránh gió tạt làm tắt lửa. Tim đèn lâu lâu phải lấy que tăm khều cho bớt khói. Mỗi buổi chiều nhập nhoạng, tôi được phân công đi châm dầu cho mấy ngọn đèn trong nhà.

Còn mỗi lần đốt đèn măng-sông là cả nhà tự dưng thấy sang hẳn lên. Người lớn nói chuyện rôm rả hơn, trẻ con cũng khoái chí hơn. Ánh sáng trắng hắt ra sân, soi rõ cả hàng cau với bụi chuối ngoài hè.

Rồi sau này điện kéo về làng. Bóng đèn điện sáng chỉ cần bấm công tắc một cái. Cây đèn măng-sông dần bị treo im trên vách, phủ bụi lúc nào không hay.

Bây giờ lâu lâu thấy người ta bán đèn măng-sông ở chợ đồ cũ, tôi lại nhớ những đêm cả nhà ngồi quây quần dưới thứ ánh sáng trắng rực hiếm hoi đó giữa quê nghèo tối mịt ngày xưa.