Nhà tôi có một vườn cau ở sau hè.

Cau trồng thành hàng thẳng tắp, thân cao vút, lá lúc nào cũng xào xạc trên đầu. Dưới gốc cau thì bà nội trồng trầu. Mấy dây trầu leo quấn quanh thân cau xanh rì. Hồi đó tôi nghĩ nhà quê nào chắc cũng phải có vài cây cau với giàn trầu như vậy.

Cây cau ở quê gần như không bỏ thứ gì. Trái cau để ăn trầu. Tàu cau khô thì chẻ ra làm chổi. Còn mo cau thì dùng đủ thứ chuyện trên đời.

Bà nội tôi rất hay làm quạt mo cau. Chỉ cần lựa miếng mo cau khô còn đẹp, cắt gọn lại là thành cái quạt. Quạt mo cau không đẹp như quạt nhựa bây giờ, nhưng quạt rất mát. Những đêm oi bức quá, mẹ tôi thường thao thức cả đêm, hết quạt cho đứa này xong xoay sang đứa nọ. Tiếng quạt mo cau nghe phành phạch nhẹ nhẹ mà mát rượi.

Mo cau còn được dùng để gói cơm nắm cho ông nội mang đi làm đồng. Cơm nóng được nắm chặt lại, bỏ thêm chút muối mè hay con cá kho mặn rồi gói trong mo cau, cột bằng sợi lạt mềm. Tới trưa mở ra ăn, cơm vẫn còn ấm và thơm mùi ngai ngái của bẹ cau.

Mỗi lần hái cau, tụi nhỏ chúng tôi chỉ biết đứng dưới ngước cổ nhìn. Cây cau cao vút mà mấy ông mấy chú leo thoăn thoắt, tới ngọn rồi cắt từng buồng cau chuyền xuống bằng dây. Nhìn người lơ lửng giữa thân cau với trời xanh phía sau mà thấy vừa phục vừa sợ.

Có mấy đứa con trai nghịch còn leo lên cây cau bắt chim con, dù người lớn cấm hoài. Mỗi lần vậy là chim sẻ bay loạn cả ngọn cau, người lớn dưới đất la um lên vì sợ té.

Mấy đứa trẻ con tụi tôi thì coi mo cau với tàu cau như đồ chơi. Tàu cau già rụng xuống, tụi tôi kéo phần sống lá đi giữa sân, giả làm ngựa rồi cưỡi chạy vòng vòng. Có đứa còn cầm thêm nhánh cây làm roi, miệng hò hét y như đang phi ngựa thật. Còn không thì một đứa ngồi trên mo cau, đứa khác kéo, miệng kêu pí po ôtô về làng.

Nhưng công dụng huyền thoại nhất của mo cau chắc là… dụng cụ bảo hộ cái mông. Hồi đó mỗi lần biết sắp bị ăn đòn là tụi tôi hay lén nhét mo cau vô sau quần. Bị đánh một phát nghe “bốp” thật to mà chẳng thấy đau mấy, nhưng cũng lắm lúc bị đánh thêm trận nữa vì cái tội dám “gian lận”.

Giàn cau cũ nhà tôi không còn nữa. Ông bà nội tôi cũng không còn. Sau này ba tôi trồng thêm một giàn cau mới khác. Nhưng cây cau bây giờ đã khác cau xưa.

Bọn trẻ con bây giờ đủ thứ đồ chơi, rồi tivi, internet. Cho nên đâu có đứa nào thèm đoái hoài đến mấy cái tàu cau rơi. Hộp nhựa, túi nylon cũng thay thế cho chiếc mo cau. Mà lại cũng không còn mấy người ăn trầu nữa. Thành ra nhiều khi cau chín vàng mà cũng chẳng ai hái.

Bên hiên nhà không còn ai ngồi têm trầu nữa. Không còn tiếng dao bổ cau lóc cóc, không còn mùi vôi ăn trầu ngai ngái trong mấy cái hộp thiếc nhỏ của bà nội.

Tôi nhớ những trưa hè nằm võng nghe lá cau xào xạc trên đầu. Nhớ tiếng chổi tàu cau quét sân sột soạt mỗi sáng. Nhớ mấy cái quạt mo cau cũ mềm oặt vì dùng lâu năm.

Và nhớ cả những chiếc mo cau từng được tụi nhỏ nhét sau lưng như một thứ “áo giáp” mỗi lần biết mình sắp bị ăn đòn.