Mình sinh ra và lớn lên ở miền Tây Việt Nam, nơi mà cái ăn gần như có sẵn quanh năm. Cá dưới sông, rau ngoài vườn, trái cây hết mùa này tới mùa khác. Cho nên cũng như rất nhiều người miền Tây, mình lớn lên mà gần như không có khái niệm “trữ lương” trong đầu.
Cho tới khi sang Pháp. Mùa đông ở đây dài thăm thẳm. Rau củ mùa đông ở siêu thị bán đắt gấp đôi gấp ba mùa hè. Rồi chiến tranh. Rồi covid. Rồi lại chiến tranh. Mặt hàng legume lắm lúc còn đắt hơn thịt cá.
Thế là mình quyết định “tự cung tự cấp“. Bắt đầu với cà chua và đậu cove. Mùa hè nhà mình gần như biến thành “xưởng chế biến nông sản mini”. Cà chua chín quá ăn không kịp thì đem nấu sốt rồi đóng hũ. Đậu cove thì chần sơ nước sôi trước khi cấp đông. Rau thơm thì phơi khô hoặc xay với dầu olive rồi cất tủ đá.
Đậu cove là món mình trữ rất nhiều, vì mùa đông cực kỳ tiện. Nhưng muốn cấp đông ngon thì phải chần sơ trước. Tức là bỏ vào nước sôi vài phút rồi vớt ra ngâm ngay vào nước đá. Cái đoạn “sốc lạnh” này rất quan trọng. Nó làm đậu ngưng chín ngay lập tức, nên màu xanh vẫn đẹp và đậu không bị mềm nhũn. Nếu bỏ qua bước này thì vài tháng sau mở tủ đông ra, đậu dễ bị xỉn màu và có mùi rau đông lạnh rất… buồn.
Nhưng chủ yếu là cà chua. Mình học hỏi phương pháp trồng cà chua của người Amish, ngay năm đầu tiên đã có kết quả thật đáng kinh ngạc. Mình làm cả trăm hũ sốt cà chua đủ thể loại, từ loại sốt cà chua cơ bản, đến sốt cà chua với tỏi và rau húng quế tây, hay sốt bolognaise hoặc salsa.
Những việc này cũng mệt. Nhưng cũng vui. Vì cảm giác rất khác khi giữa mùa đông, mở tủ ra thấy túi đậu cove của mùa hè, hay mở một hũ sốt cà chua mình nấu từ lúc vườn còn đầy nắng. Nó làm mùa đông đỡ lạnh, và chiếc hóa đơn siêu thị cũng đỡ nặng phần nào.
Mình nghĩ người sống ở xứ lạnh lâu năm chắc ai cũng thế. Sau một thời gian, người ta bắt đầu nghĩ theo mùa. Mùa hè không chỉ là mùa trồng trọt để ăn, mà còn là mùa để chuẩn bị cho những tháng mùa đông lạnh phía trước.
Chính lúc học cách tích trữ cho mùa đông, mình lại tìm thấy cả tuổi thơ của mình trong đó. Ông bà mình ngày xưa cũng từng phơi khô cá, muối dưa, làm mắm, tích trữ lúa gạo. Hồi đó, trữ thức ăn không chỉ là chuyện tiết kiệm. Nó còn là cả một câu chuyện sinh tồn ở thời điểm đất nước khó khăn.
